Lạm dụng chức vụ la gi? Bị xử lý như thế nào?

Trong hoạt động quản lý nhà nước cũng như trong các tổ chức, cơ quan, việc trao quyền cho cá nhân giữ chức vụ là cần thiết để đảm bảo công việc được thực hiện hiệu quả. Tuy nhiên, trong thực tế không ít trường hợp người có chức vụ đã lợi dụng quyền hạn của mình để thực hiện các hành vi trái pháp luật nhằm trục lợi cá nhân hoặc phục vụ lợi ích riêng. Hành vi này thường được gọi là lạm dụng chức vụ. Vậy lạm dụng chức vụ là gì và hành vi này bị xử lý như thế nào theo quy định pháp luật? Bài viết dưới đây sẽ phân tích rõ vấn đề dưới góc độ pháp lý.

1. Lạm dụng chức vụ là gì?

Theo quy định của Bộ luật Hình sự 2015, lạm dụng chức vụ, quyền hạn được hiểu là hành vi của người có chức vụ, quyền hạn đã lợi dụng vị trí, quyền lực được giao để xâm hại trực tiếp sự hoạt động đúng đắn của cơ quan Nhà nước tổ chức xã hội và quan hệ sở hữu (sở hữu của công dân) nhằm thu lợi cho bản thân hoặc cho người khác.

Người có chức vụ, quyền hạn có thể là cán bộ, công chức, viên chức hoặc người được giao thực hiện nhiệm vụ quản lý trong cơ quan nhà nước, tổ chức, doanh nghiệp. Khi được giao quyền lực nhất định, họ phải thực hiện nhiệm vụ đúng quy định và vì lợi ích chung. Tuy nhiên, nếu cá nhân đó sử dụng quyền lực này sai mục đích thì có thể bị coi là lạm dụng chức vụ.

Trong thực tế, hành vi lạm dụng chức vụ có thể biểu hiện dưới nhiều hình thức khác nhau, chẳng hạn như:

• Lợi dụng vị trí công tác để can thiệp trái phép vào hoạt động của tổ chức hoặc cá nhân khác
• Sử dụng quyền lực được giao để gây sức ép nhằm thu lợi cá nhân.
• Dùng chức vụ để hợp thức hóa các quyết định trái pháp luật.
• Tạo điều kiện cho người quen, người thân được hưởng lợi trái quy định…

Những hành vi này không chỉ làm suy giảm tính minh bạch trong hoạt động quản lý mà còn gây ảnh hưởng đến uy tín của cơ quan nhà nước, tổ chức và làm mất niềm tin của xã hội.

Nhưng để xác định một hành vi có phải là lạm dụng chức vụ hay không, cần xem xét các yếu tố:

Chủ thể: Người có chức vụ, quyền hạn (cán bộ, công chức, viên chức hoặc người được giao quyền).

• Hành vi: Lợi dụng chức vụ để thực hiện việc trái pháp luật.
• Mục đích: Nhằm trục lợi (tiền, tài sản, lợi ích khác).
• Hậu quả: Gây thiệt hại về tài sản hoặc ảnh hưởng đến uy tín cơ quan, tổ chức.

2. Hành vi lạm dụng chức vụ bị xử lý như thế nào?

Theo Điều 355 Bộ luật Hình sự 2015 sửa đổi, bổ sung 2017, 2025 quy định về tội lạm dụng chức vụ quyền hạn chiếm đoạt tài sản có các hình thức xử lý như sau:

1. Người nào lạm dụng chức vụ, quyền hạn chiếm đoạt tài sản của người khác trị giá từ 2.000.000 đồng đến dưới 100.000.000 đồng hoặc dưới 2.000.000 đồng nhưng thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tù từ 01 năm đến 06 năm:

a) Đã bị xử lý kỷ luật về hành vi này mà còn vi phạm;

b) Đã bị kết án về một trong các tội quy định tại Mục 1 Chương này, chưa được xóa án tích mà còn vi phạm.

2. Phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tù từ 06 năm đến 13 năm:

a) Có tổ chức;

b) Dùng thủ đoạn xảo quyệt, nguy hiểm;

c) Phạm tội 02 lần trở lên;

d) Chiếm đoạt tài sản trị giá từ 100.000.000 đồng đến dưới 500.000.000 đồng;

đ) Gây thiệt hại về tài sản từ 1.000.000.000 đồng[345] đến dưới 3.000.000.000 đồng;

e) Chiếm đoạt tiền, tài sản dùng vào mục đích xóa đói, giảm nghèo; tiền, phụ cấp, trợ cấp, ưu đãi đối với người có công với cách mạng; các loại quỹ dự phòng hoặc các loại tiền, tài sản trợ cấp, quyên góp cho những vùng bị thiên tai, dịch bệnh hoặc các vùng kinh tế đặc biệt khó khăn.

3. Phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tù từ 13 năm đến 20 năm:

a) Chiếm đoạt tài sản trị giá từ 500.000.000 đồng đến dưới 1.000.000.000 đồng;

b) Gây thiệt hại về tài sản từ 3.000.000.000 đồng đến dưới 5.000.000.000 đồng;

c) Dẫn đến doanh nghiệp hoặc tổ chức khác bị phá sản hoặc ngừng hoạt động;

d) Gây ảnh hưởng xấu đến an ninh, trật tự, an toàn xã hội.

4. Phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tù 20 năm hoặc tù chung thân:

a) Chiếm đoạt tài sản trị giá 1.000.000.000 đồng trở lên;

b) Gây thiệt hại về tài sản 5.000.000.000 đồng trở lên.

5. Người phạm tội còn bị cấm đảm nhiệm chức vụ nhất định từ 01 năm đến 05 năm, có thể bị phạt tiền từ 60.000.000 đồng đến 200.000.000 đồng, tịch thu một phần hoặc toàn bộ tài sản.

Ngoài ra, trong trường hợp được giao nhiệm vụ và đang thi hành công vụ mà có hành vi lạm dụng chức vụ quyền hạn sẽ bị xử lý theo Điều 356 về Tội lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong khi thi hành công vụ. Cụ thể:

1. Người nào vì vụ lợi hoặc động cơ cá nhân khác mà lợi dụng chức vụ, quyền hạn làm trái công vụ gây thiệt hại về tài sản từ 10.000.000 đồng đến dưới 200.000.000 đồng hoặc gây thiệt hại khác đến lợi ích của Nhà nước, quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân, thì bị phạt cải tạo không giam giữ đến 03 năm hoặc phạt tù từ 01 năm đến 05 năm.

2. Phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tù từ 05 năm đến 10 năm:

a) Có tổ chức;

b) Phạm tội 02 lần trở lên;

c) Gây thiệt hại về tài sản từ 200.000.000 đồng đến dưới 1.000.000.000 đồng.

3. Phạm tội gây thiệt hại về tài sản 1.000.000.000 đồng trở lên, thì bị phạt tù từ 10 năm đến 15 năm.

4. Người phạm tội còn bị cấm đảm nhiệm chức vụ nhất định từ 01 năm đến 05 năm, có thể bị phạt tiền từ 20.000.000 đồng đến 200.000.000 đồng.